I. KIẾN THỨC CẦN THIẾT

– Thạch Lam là thành viên của nhóm Tự lực văn đoàn.

– Thạch Lam là một cây bút chuyên viết các truyện ngắn trữ tình, truyện không có cốt truyện.

II. KIẾN THỨC ĐẠT ĐƯỢC

– Cảm nhận được tình thương cảm xót thương của Thạch Lam đối với những người phải sống nghèo khổ, quẩn quanh và sự cảm thông, trân trọng của nhà văn trước mong ước của họ về cuộc sống tươi sáng hơn.

– Thấy được một vài nét độc đáo trong bút pháp nghệ thuật của Thạch Lam qua truyện ngắn trữ tình “Hai đứa trẻ”.

III. NỘI DUNG GHI CHÉP

I- Tìm hiểu chung:

  1. Tác giả: (1910 – 1942)

– Tên thật Nguyễn Tường Vinh (Lân) sinh ở HN, trong một gia đình công chức gốc quan lại, là em ruột của Nhất Linh, Hoàng Đạo.

– Lúc nhỏ, ông sống ở quê ngoại, huyện Cẩm Giang (Hải Dương). Thạch Lam là người đôn hậu, tinh tế.

– Có quan niệm VC lành mạnh, tiến bộ, có biệt tài về truyện ngắn. Ông chủ yếu khai thác thế giới nội tâm nhân vật với những cảm xúc mong manh, mơ hồ.

–  Tác phẩm của Thạch Lam có đặc điểm :

+ Truyện không có cốt truyện, là tác phẩm trữ tình.

+ Giản dị, nhẹ nhàng mà thâm trầm, sâu sắc.

– Tác phẩm tiêu biểu (sgk)

2. Tác phẩm “Hai đứa trẻ”:

a) Xuất xứ: Trích trong tập “Nắng trong vườn”(1938)- là truyện ngắn tiêu biểu cho phong cách Thạch Lam.

b) Đặc điểm:

– Truyện không có cốt truyện

– Yếu tố hiện thực và lãng mạn đan xen

II- Đọc hiểu văn bản:

  1. Bức tranh phố huyện lúc chiều tàn:

a) Cảnh phố huyện

– Âm thanh: tiếng trống thu không, tiếng ếch nhái, tiếng muỗi…

– Hình ảnh:

+ phương tây đỏ rực

+ dãy tre làng đen kịt lại

¦ Cảnh “Báo hiệu giờ khắc của ngày tàn” ¦ gợi buồn

b) Con người phố huyện:

– Những  đứa trẻ con nhặt rác

– Chị Tí          ngày mò cua bắt tép

tối dọn hàng nước          ¦ chả ăn thua gì

– Bà cụ Thi hơi điên – mua rượu uống (dáng đi – lảo đảo, tiếng cười khanh khách) ¦ kiếp người tàn tạ

– Gia đình bác Xẩm mù: góp chuyện bằng tiếng đàn bầu ¦ không có ai cho

– Bác siêu bán phở ¦ ế ẩm– Chị em Liên, An              trông hàng tạp hóa nhỏ xíu

bán “chẳng ai mua”

ª Cuộc sống quẩn quanh, đơn điệu, nhàm chán, bế tắc.

c) Tâm trạng Liên:

– Buồn man mác

– Động lòng trắc ẩn đối với sự cực khỏ của người khác:

+ sao hôm nay chị dọn hàng muộn thế

+ rót đầy rượu cho cụ Thi

– Cảm thương cho những đứa trẻ tội nghiệp, lam lũ.

2. Phố huyện lúc đêm khuya:

a) Cảnh phố huyện:

Bóng tối

Ánh sáng

– Đường phố, các ngõ con chứa đầy bóng tối

¦ Bóng tối bao trùm không gian, thời gian, tràn ngập phố huyện.

– Ánh sáng hé ở khe cửa, quầng sáng ngọn đèn chị Tí, chấm lửa nhỏ ở bếp lửa bác Siêu, từng hột sáng lọt qua phên nứa…

¦ Ánh sáng yếu ớt, thưa thớt không đủ sức xua đi bóng tối

b) Con người phố huyện:

– Nhịp sống lặp đi lặp lại đơn điệu

– Tất cả họ mong đợi “một cái gì tươi sáng cho sự sống nghèo khổ hàng ngày”

c) Tâm trạng của Liên:

– Nhớ lại những ngày tháng tươi đẹp ở Hà Nội

+ được đi chơi bờ Hồ

+ uống những cốc nước xanh đỏ

– Buồn, yên lặng theo dõi những cảnh đời nghèo khổ

– Cảm nhận sâu sắc về cuộc sống tù đọng trong bóng tối của con người phố huyện.

Sơ kếtThiên nhiên phố huyện yên tĩnh, thanh bình nhưng gợi buồn. Con người phố huyện nghèo khổ đơn điệu, tẻ nhạt, bế tắc ¦ Tình yêu quê hương, tấm lòng nhân hậu của Thạch Lam.

3. Phố huyện lúc chuyến tàu đi qua:

a) Hình ảnh đoàn tàu:

* Tàu đi đến

– Đèn ghi báo hiệu

– Tiếng còi vang xa

– Âm thanh: tiếng xe rít mạnh vào ghi, tiếng hành khách ồn ào

– Hình ảnh:  các toa đèn sáng trưng chiếu ánh cả xuống đường, hành khách ăn mặc sang trọng đến từ HN “lố nhố những người, đồng và kền lấp lánh”

¦ phá tan sự tĩnh lặng của phố huyện

* Tàu đi khỏi: Để lại những đóm than đỏ bay tung trên đường sắt….

¦ phố huyện yên tĩnh trở lại

b)Tâm trạng Liên

– Hân hoan, náo nức chờ đợi đoàn tàu

– Nuối tiếc, bâng khuâng khi tàu đi

– Mơ tưởng về hà Nội xa xăm, Hà nội huyên náo

c) Ý nghĩa hình ảnh chuyến tàu đêm:

Chuyến tàu đêm là biểu tượng của một thế giới thật đáng sống với sự giàu sang và rực rỡ ánh sáng. Nó đối lập với cuộc sống mỏi mòn, nghèo nàn và quẩn quanh của người dân phố huyện ¦ Tác giả hướng họ đến tương lai tốt đẹp

ª giá trị nhân bản của tác phẩm.

III- Tổng kết:

1. Nghệ thuật:

– Cốt truyện đơn giản

– Bút pháp tương phản, đối lập

– Miêu tả sinh động những biến đổi tinh tế của cảnh vật và tâm trạng con người.

-Ngôn ngữ, hình ảnh giàu ý nghĩa tượng trưng.

– Giọng điệu giàu chất thơ

2. Ý nghĩa văn bản:

Thể hiện niềm cảm thương chân thành của Thạch Lam đối với những kiếp sống nghèo khổ, chìm khuất trong mỏi mòn, tăm tối, quẩn quanh nơi phố huyện trước cách mạng và sự trân trọng với những mong ước bé nhỏ, bình dị mà tha thiết của họ.

IV. BÀI TẬP THỰC HÀNH

Vẽ sơ đồ tư duy thể hiện bức tranh phố huyện được tác giả miêu tả trong tác phẩm.

V. NHỮNG HOẠT ĐỘNG NHÓM

Thảo luận nhóm tìm hiểu bức tranh phố huyện lúc chiều tàn và bức tranh phố huyện lúc đêm khuya trong tác phẩm.

VI. NHIỆM VỤ VỀ NHÀ

1. Bài tập rèn luyện

Hãy nêu những nét đắc sắc của phong cách nghệ thuật Thạch Lam qua truyện Hai đứa trẻ

2. Chuẩn bị bài mới

Xem trước bài : Ngữ cảnh.

3.Nội dung chia sẻ

  • Học sinh truy cập website: thptphulam.hcm.edu.vn ->  Hoạt động chuyên môn -> Ngữ Văn 11 -> Vào phủ chúa Trịnh để bình luận những câu hỏi, những thắc mắc cần giải đáp và trả lời cho bạn bè (mỗi bình luận thắc mắc, đặt câu hỏi được duyệt sẽ được 0, 1 điểm cộng cho môn học. Với những bạn nào trả lời được các câu hỏi thắc mắc của bạn bè cho môn học tùy vào tính chất và mức độ có thể cho điểm cộng từ 0,25 à 0,5 điểm).
  • Tìm thêm một số truyện ngắn khác của Thạch Lam và kể cho các bạn trong lớp cùng nghe.
Tác giả: Trương Hồng Thủy